1661 | De doop van Wijcher Jans Ruijter
In het doopboek van de hervormde kerk in Blokzijl lezen we onder 6 oktober 1661:
'Jan Jansz Ruijter en Geesjen Wijchers, een zoon: Wijcher Jans.'
Deze korte vermelding is voor onze familie van onschatbare waarde. Hier verschijnt namelijk voor het eerst de stamvader van alle huidige leden van de familie (De) Ruiter in de historische bronnen. Via zijn vier zonen – Jan, Albert, Rein en Cornelis – voeren alle bekende takken van onze familie terug op deze ene persoon. De doop van Wijcher Jans Ruijter kunnen we beschouwen als een sleutelmoment in de geschiedenis van onze familie.
Klik op foto voor groter formaat
Hoe zag die doop er uit?
Het is zondag 6 oktober 1661.
Zondag? Ik heb altijd gedacht dat 6 oktober een donderdag was, maar vond dat altijd al wat vreemd. Alle dopen in het kerkboek bleken onder een donderdag te zijn ingeschreven.
De verklaring is verrassend eenvoudig. In Overijssel werd de Gregoriaanse kalender pas in 1701 ingevoerd. Daarbij werden elf dagen overgeslagen om de achterstand van de oude Juliaanse kalender in te halen. Omgerekend naar onze huidige kalender blijkt 6 oktober 1661 inderdaad een zondag te zijn.
We kijken om ons heen
Op de afbeelding zien we de hoge ramen op het zuiden; het fraaie glas-in-lood dat we nu kennen is er nog niet. Dat wordt pas in 1672 aangebracht. Ook de huidige preekstoel ontbreekt nog. Die wordt in 1663 gemaakt.
Boven de scene hangt een grote kroonluchter. Het is een geschenk van het Groot Schippersgilde, en hangt er nog altijd.
Het tegenwoordige doopvont is uit 1663 en is een geschenk van het Kleermakersgilde.
We kijken eventjes door de ruit naar buiten
Hoe was het weer op 6 oktober 1661?
De winter van 1660/1661 was zonder vorst gebleven. Wel waren er zware stormen geweest in de landen langs de Noordzee.
De lente en zomer van 1661 verliepen grotendeels nat. In mei is het "quat weer van windt en excessiven regen". Er valt zeer veel regen en overal in Europa zijn overstromingen.
Maar in de 2e helft van september slaat het weer eindelijk om. Het is een begin van een 6 weken durende droogte met zeldzaam mooi en droog weer. Na maanden van regen en wind lijkt iedereen opgewekter. Nu is er alle kans dat de turven, die sinds de zomer op het land staan, toch nog droog worden voor de winter!
Bij het doopvont zien we Wijcher Jans, wie waren er verder?
In Overijssel werden kinderen doorgaans kort na de geboorte gedoopt, meestal in de eerste kerkdienst na de bevalling, maar verplicht binnen veertien dagen na de geboorte. Dat betekent dat Wijcher hoogstwaarschijnlijk in de week voorafgaande aan 6 oktober in Muggenbeet is geboren en dat zijn moeder er zeker niet bij stond. In de 17e eeuw gold in de Republiek dat een vrouw na de bevalling een periode van herstel en afzondering had, meestal vier tot zes weken. Dat had zowel een praktische als een religieuze achtergrond. Pas daarna volgde vaak een dankdienst waarbij de moeder weer officieel aan het kerkelijk leven deelnam.
Zonder twijfel stonden daar zijn vader en de getuigen. Dat waren heel vaak familieleden van de moeder.
Wijcher was de derde zoon van vader Jan Jans Ruijter. Van de eerder geborenen was de eveneens Wijcher geheten halfbroer met zekerheid overleden.
Maar het is goed mogelijk dat de oudstgeborene - Jan - aanwezig was bij de doop van zijn 13 jaren jongere halfbroer.
Het gezelschap in de kerk is voor een deel afkomstig uit het 'binnenland': Muggenbeet en het gehucht Nederland. Ze zijn ongetwijfeld met hun bootjes gekomen, want na alle regen was het enige voetpad door de landerijen onbegaanbaar. Maar dat waren de mensen wel gewend, alles ging heel goed met de boot.
De doop werd verricht door ds. Petrus de Leonardis. Hij was in 1654 predikant van Blokzijl geworden, nadat hij eerder de gemeente van Wanneperveen had gediend. Tot zijn overlijden in 1674 zou hij aan de hervormde gemeente van Blokzijl verbonden blijven.
Op deze zonnige oktoberdag weet niemand welke toekomst de kleine Wijcher wacht.
Zijn moeder Geesjen overlijdt al als hij 10 jaar is, en zijn vader voor zijn 20e verjaardag. Zijn beide broers zijn dan ook al overleden. Gelukkig zijn er wel ooms en tantes die zich over hem ontfermen. Hun namen komen we later tegen in verschillende voogdijakten, die een zeldzaam inkijkje geven in de moeilijke jeugd van de man van wie alle huidige leden van de familie (De) Ruiter afstammen.
Zie "Het voogdijschap over Wijcher Jans Ruijter"
Bronnen
- Duizend jaar weer wind en water in de Lage Landen, Jan Buisman
- Archief Ruitersporen
Jaap Ruiter
07 augustus 2026
 |
Foutje gevonden? Opmerkingen? Meld het via het reactieformulier! |
 vorige |
volgende  |